شهادت امام جواد(ع) و چهل حديث از آن بزرگوار
چهل حديث از امام محمد تقي جواد(ع):
قالَ الاِْمامُ الجَواد(عليه السلام) :
1- نياز مؤمن به سه چيز
«أَلْمُؤْمِنُ يَحْتاجُ إِلي تَوْفيق مِنَ اللّهِ، وَ واعِظ مِنْ نَفْسِهِ، وَ قَبُول مِمَّنْ يَنْصَحُهُ.»:
مؤمن نياز دارد به توفيقي از جانب خدا، و به پندگويي از سوي خودش، و به پذيرش از کسي که او را نصيحت کند.
2- استوار کن، آشکار کن!
«إِظْهارُ الشَّيْءِ قَبْلَ أَنْ يُسْتَحْکَمَ مَفْسَدَةٌ لَهُ.»:
اظهار چيزي قبل از آن که محکم و پايدار شود سبب تباهي آن است.
3- کيفيّت بيعت زنان با رسول خدا(صلي الله عليه وآله)
«کانَتْ مُبايَعَةُ رَسُولِ اللّهِ(صلي الله عليه وآله وسلم) النِّساءَ أَنْ يَغْمِسَ يَدَهُ في إِناء فيهِ ماءٌ ثُمَّ يُخْرِجُها وَ تَغْمِسُ النِّساءُ بِأَيْديهِنَّ في ذلِکَ الاِْناءِ بِالاِْقْرارِ وَ الاِْيمانِ بِاللّهِ وَ التَّصْديقِ بِرَسُولِهِ عَلي ما أَخَذَ عَلَيْهِنَّ.»:
بيعت رسول خدا(صلي الله عليه وآله وسلم) با زنان اين چنين بود که آن حضرت دستش را در ظرف آبي فرو ميبرد و بيرون ميآورد و زنان [نيز] با اقرار و ايمان به خدا و رسولش، دست در آن ظرف آب فرو ميکردند، به قصد تعهّد آنچه بر آنها لازم بود.
4- قطع نعمت، نتيجه ناسپاسي
«لا يَنْقَطِعُ الْمَزيدُ مِنَ اللّهِ حَتّي يَنْقَطِعَ الشُّکْرُ مِنَ الْعِبادِ.»:
افزوني نعمت از جانب خدا بريده نشود تا آن هنگام که شکرگزاري از سوي بندگان بريده شود.
5- تأخير در توبه
«تَأخيرُ التَّوْبَةِ إِغْتِرارٌ وَ طُولُ التَّسْويفِ حَيْرَةٌ، وَ الاِْعْتِذارُ عَلَي اللّهِ هَلَکَةٌ وَ الاِْصْرارُ عَلَي الذَّنْبِ أَمْنٌ لِمَکْرِ اللّهِ «فَلا يَأْمَنُ مَکْرَ اللّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ».»:
(سوره اعراف، آيه 99) به تأخير انداختن توبه نوعي خودفريبي است، و وعده دروغ دادن نوعي سرگرداني است، و عذرتراشي در برابر خدا نابودي است، و پا فشاري بر گناه آسودگي از مکر خداست. «از مکر خدا آسوده نباشند جز مردمان زيانکار.»
6- نامه امام جواد به دوستش
«کَتَبَ إِلي بَعْضِ أَوْلِيائِهِ: أَمّا هذِهِ الدُّنْيا فَإِنّا فيها مُغْتَرَفُونَ وَ لکِنْ مَنْ کانَ هَواهُ هَوي صاحِبِهِ وَ دانَ بِدينِهِ فَهُوَ مَعَهُ حَيْثُ کانَ وَ الاْخِرَةُ هِيَ دارُ الْقَرارِ.»:
امام جواد(عليه السلام) به يکي از دوستانش نوشت: امّا در اين دنيا ما زير فرمان ديگرانيم، ولي هر که خواسته او خواسته امامش و متديّن به دين او باشد، هر جا که باشد با اوست و دنياي ديگر سراي جاودان است.
7- مسئوليت گوش دادن
«مَنْ أَصْغي إِلي ناطِق فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ کانَ النّاطِقُ عَنِ اللّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللّهَ وَ إِنْ کانَ النّاطِقُ يَنْطِقُ عَنْ لِسانِ إِبْليسَ فَقَدْ عَبَدَ إِبْليسَ.»:
هر که گوش به گوينده اي دهد به راستي که او را پرستيده، پس اگر گوينده از جانب خدا باشد در واقع خدا را پرستيده و اگر گوينده از زبان ابليس سخن گويد، به راستي که ابليس را پرستيده است.
8- پسنديدن، در حکمِ پذيرفتن
«مَنْ شَهِدَ أَمْرًا فَکَرِهَهُ کانَ کَمَنْ غابَ عَنْهُ، وَ مَنْ غابَ عَنْ أَمْر فَرَضِيَهُ کانَ کَمَنْ شَهِدَهُ.»:
کسي که در کاري حاضر باشد و آن را ناخوش دارد، مانند کسي است که غايب بوده، و هر که در کاري حاضر نباشد، ولي بدان رضايت دهد، مانند کسي است که خود در آن بوده است.
9- نوشته امام جواد(عليه السلام)
«إِنَّ أَنْفُسَنا وَ أَمْوالَنا مِنْ مَواهِبِ اللّهِ الْهَنيئَةِ وَ عَواريهِ الْمُسْتَوْدَعَةِ يُمَتِّعُ بِما مَتَّعَ مِنْها في سُرُور وَ غِبْطَة وَ يَأْخُذُ ما أَخَذَ مِنْها في أَجْر وَ حِسْبَة فَمَنْ غَلَبَ جَزَعُهُ عَلي صَبْرِهِ حَبِطَ أَجْرُهُ وَ نَعُوذُ بِاللّهِ مِنْ ذلِکَ.»:
حضرت جوادالأئمّه(عليه السلام) به خطّ خود نوشت:جان و دارايي ما از بخششهاي گواراي خداست و عاريه و سپرده اوست، هر آنچه را که به ما ببخشد، مايه خوشي و شادي است و هر آنچه را بگيرد، اجر و ثوابش باقي است. پس هر که جزعش بر صبرش غالب شود اجرش ضايع شده و از اين [صفت] به خدا پناه ميبريم.
10- دوستي با دوستان خدا و دشمني با دشمنان خدا
«أَوْحَي اللّهُ إِلي بَعْضِ الاَْنْبِياءِ: أَمّا زُهْدُکَ فِي الدُّنْيا فَتُعَجِّلُکَ الرّاحَةَ، وَ أَمّا إِنْقِطائُکَ إِلَيَّ فَيُعَزِّزُکَ بي، وَ لکِنْ هَلْ عادَيْتَ لي عَدُوًّا وَ والَيْتَ لي وَلِيًّا.»:
خداوند به يکي از انبيا وحي کرد: امّا زهد تو در دنيا شتاب در آسودگي است و امّا رو کردن تو به من، مايه عزّت توست، ولي آيا با دشمن من دشمني، و با دوست من دوستي کردي؟
11-موعظه اي جامع
«تَوَسَّدِ الصَّبْرَ وَ أَعْتَنِقِ الْفَقْرَ وَ ارْفَضِ الشَّهَواتِ وَ خالِفِ الْهَوي وَ اعْلَمْ أَنَّکَ لَنْ تَخْلُوَ مِنْ عَيْنِ اللّهِ فَانْظُرْ کَيْفَ تَکُونُ.»:
صبر را بالش کن، و فقر را در آغوش گير، و شهوات را ترک کن، و با هواي نفس مخالفت کن و بدان که از ديده خدا پنهان نيستي، پس بنگر که چگونه اي.
12- پاسخ به يک سؤال فقهي
«قالَ الْمَأْمُونُ لِيَحْيَي بْنِ أَکْثَمَ: إِطْرَحْ عَلي أَبي جَعْفَر مُحَمَّدِ بْنِ الرِّضا(عليهما السلام) مَسأَلَةً تَقْطَعُهُ فيها. فَقالَ يا أَبا جَعْفَر ما تَقُولُ في رَجُل نَکَحَ امْرَأَةً عَلي زِنًا أَيَحِلُّ أَنْ يَتَزَوَّجَها؟ فَقالَ(عليه السلام): يَدَعُها حَتّي يَسْتَبْرِئَها مِنْ نُطْفَتِهِ وَ نُطْفَةِ غَيْرِهِ، إِذْ لا يُؤْمَنُ مِنْها أَنْ تَکُونَ قَدْ أَحْدَثَتْ مَعَ غَيْرِهِ حَدَثًا کَما أَحْدَثَتْ مَعَهُ. ثُمَّ يَتَزَوَّجُ بِها إِنْ أَرادَ، فَإِنَّما مَثَلُها مَثَلُ نَخْلَة أَکَلَ رَجُلٌ مِنْها حَرامًا ثُمَّ اشْتَريها فَأَکَلَ مِنْها حَلالاً فَانْقَطَعَ يَحْيي.»:
مأمون به يحيي بن اکثم گفت:مسـأله اي براي ابي جعفر (امام محمّد تقي) عنوان کن که در آن بمـاند و پـاسخي نتواند! آن گاه يحيي گفت: اي اباجعفر! چه گويي درباره مردي که با زني زنا کرده، آيا رواست که او را به زني گيرد؟امام(عليه السلام) در پاسخ فرمود: او را وانهد تا از نطفه وي و نطفه ديگري پاک گردد، زيرا بعيد نيست که با ديگري هم آميزش کرده باشد. پس از آن، اگر خواست او را به زني گيرد، زيرا که مَثَل او مانند مَثَل درخت خرمايي است که مردي به حرام از آن خورده، سپس آن را خريده و به حلال از آن خورده است. يحيي درمانده شد!
13- عالمانِ غريب!
«أَلْعُلَماءُ غُرَباءُ لِکَثْرَةِ الْجُهّالِ.»:
عالمان، به سببِ زيادي جاهلان، غريباند!
14- در جواب يک معمّاي فقهي
«يا أَبا مُحَمَّد ما تَقُولُ في رَجُل حَرُمَتْ عَلَيْهِ امْرَأَةٌ بِالْغَداةِ وَ حَلَّتْ لَهُ ارْتِفاعَ النَّهارِ وَ حَرُمَتْ عَلَيْهِ نِصْفَ النَّهارِ، ثُمَّ حَلَّتْ لَهُ الظُّهْرَ ثُمَّ حَرُمَتْ عَلَيْهِ الْعَصْرَ، ثُمَّ حَلَّتْ لَهُ المَغْرِبَ، ثُمَّ حَرُمَتْ عَلَيْهِ نِصْفَ اللَّيلِ ثُمَّ حَلَّتْ لَهُ الْفَجْرَ، ثُمَّ حَرُمَتْ عَلَيْهِ ارتِفاعَ النَّهارِ، ثُمَّ حَلَّتْ لَهُ نِصْفَ النَّهارِ؟ فَبَقِيَ يَحْيي وَ الفُقَهاءُ بُلْسًا خُرْسًا!فَقالَ الْمَأْمُونُ: يا أَبا جَعْفَر أَعَزَّکَ اللّهُ بَيِّنْ لَنا هذا؟ فَقالَ(عليه السلام): هذا رَجْلٌ نَظَرَ إِلي مَمْلُوکَة لا تَحِلُّ لَهُ، إِشْتَريها فَحَلَّتْ لَهُ. ثُمَّ أَعْتَقَها فَحَرُمَتْ عَلَيْهِ، ثُمَّ تَزَوَّجَها فَحَلَّتْ لَهُ، فَظاهَرَ مِنْها فَحَرُمَتْ عَلَيْهِ. فَکَفَّرَ الظِّهارَ فَحَلَّتْ لَهُ، ثُمَّ طَلَّقَها تَطْليقَةً فَحَرُمَتْ عَلَيْهِ، ثُمَّ راجَعَها فَحَلَّتْ لَهُ، فَارْتَدَّ عَنِ الاِْسْلامِ فَحَرُمَتْ عَلَيْهِ، فَتابَ وَ رَجَعَ إِلَي الاِْسْلامِ فَحَلَّتْ لَهُ بِالنِّکاحِ الاَْوَّلِ، کَما أَقَرَّ رَسُولُ اللّهِ(صلي الله عليه وآله وسلم) نِکاحَ زَيْنَبَ مَعَ أَبِي الْعاصِ بْنِ الرَّبيعِ حَيْثُ أَسْلَمَ عَلَي النِّکاحِ الاَْوَّلِ.
امام جواد(عليه السلام) به يحيي بن اکثم فرمود:اي ابا محمّد! چه گويي درباره مردي که بامداد زني بر وي حرام بود و روز که برآمد بر او حلال شد، نيمه روزش حرام شد و هنگام ظهرش حلال گرديد و وقت عصر بر او حرام شد و مغربش حلال گرديد و نيمه شب بر او حرام شد و سپيده دم بر وي حلال شد و روز که برآمد بر او حرام شد و نيمه روز بر او حلال گرديد. يحيي و ديگر فقها در برابر او حيران گرديده و از کلام باز ماندند!مأمون گفت: يا اباجعفر! خداي عزيزت بدارد. اين مسأله را براي ما بيان کن.
امام(عليه السلام) فرمود:اين مردي است که به کنيزک ديگري نگاه کرده و او را خريده و بر وي حلال شده، سپس آزادش کرده و بر او حرام شده سپس او را به زني گرفته و بر او حلال شده و ظهارش کرده و بر او حرام شده و کفارّه ظهار داده و حلال شده و سپس يک بار طلاقش داده و حرام شده، سپس به او رجوع کرده و حلال شده، پس آن مرد از اسلام برگشته و زن بر او حرام شده و باز توبه کرده و به اسلام برگشته و به همان نکاح سابق بر او حلال شده، چنان که رسول خدا(صلي الله عليه وآله وسلم) زينب را به ابيالعاص بن ربيع که مسلمان شد، به همان نکاح اوّل تسليم نمود.
15- پاسخ مبسوط امام جواد به يک سؤال فقهيِ حجّ
«قالَ الْمأْمُونُ: يا يَحْيي سَلْ أَبا جَعْفَر عَنْ مَسْأَلَة فِي الْفِقْهِ لِتَنْظُرَ کَيْفَ فِقْهُهُ؟ فَقالَ يَحْيي: يا أَبا جَعْفَر أَصْلَحَکَ اللّهُ ما تَقُولُ في مُحْرِم قَتَلَ صَيْدًا؟ فَقالَ أَبُو جَعْفَر(عليه السلام):قَتَلَهُ في حِلٍّ أَوْ حَرَم، عالِمًا أَوْ جاهِلاً، عَمْدًا أَوْ خَطَأً، عَبْدًا أَوْ حُرًّا صَغيرًا أَوْ کَبيرًا، مُبْدِئًا أَوْ مُعيدًا، مِنْ ذَواتِ الطَّيْرِ أَوْ غَيْرِهِ؟مِنْ صِغارِ الطَّيْرِ أَوْ کِبارِهِ. مُصِرًّا أَوْ نادِمًا بِاللَّيْلِ أَوْ في أَوْکارِها أَوْ بِالنَّهارِ وَ عَيانًا، مُحْرِمًا لِلْحَجِّ أَوْ لِلْعُمْرَةِ؟قالَ : فَانْقَطَعَ يَحْيي إِنْقِطاعًا لَمْ يَخْفَ عَلي أَحَد مِنْ أَهْلِ الَْمجْلِسِ إِنْقِطاعُهُ وَ تَحَيَّرَ النّاسُ عَجَبًا مِنْ جَوابِ أَبِي جَعْفَر(عليه السلام).
...فَقالَ الْمأْمُونُ: يا أَبا جَعْفَر إِنْ رَأَيْتَ أَنْ تُعَرِّفَنا ما يَجِبُ عَلي کُلِّ صِنْف مِنْ هذِهِ الاَْصْنافِ في قَتْلِ الصَّيْدِ؟فَقالَ(عليه السلام): إِنَّ الُمحْرِمَ إِذا قَتَلَ صَيْدًا فِي الْحِلِّ وَ کانَ الصَّيْدُ مِنْ ذَواتِ الطَّيْرِ مِنْ کِبارِها فَعَلَيْهِ الْجَزاءُ مُضاعَفًا. وَ إِنْ قَتَلَ فَرْخًا فِي الْحِلِّ فَعَلَيْهِ حَمَلٌ قَدْ فُطِمَ فَلَيْسَتْ عَلَيْهِ الْقيمَةُ لاَِنـَّهُ لَيْسَ فِي الْحَرَمِ. وَ إِذا قَتَلَهُ فِي الْحَرَمِ فَعَلَيْهِ الْحَمَلُ وَ قيمَةُ الْفَرْخِ. وَ إِنْ کانَ مِنَ الْوَحْشِ فَعَلَيْهِ في حِمارِ الْوَحْشِ بَقَرَةٌ وَ إِنْ کانَ نَعامَةً فَعَلَيْهِ بَدَنَةٌ. فَإِنْ لَمْ يَقْدِرْ فَإِطْعامُ سِتّينَ مِسْکينًا. فَإِنْ لَمْ يَقْدِرْ فَلْيَصُمْ ثَمانِيَةَ عَشَرَ يَوْمًا. وَ إِنْ کانَ بَقَرَةً فَعَلَيْهِ بَقَرَةٌ، فَإِنْ لَمْ يَقْدِرْ فَلْيُطْعِمْ ثَلاثينَ مِسْکينًا، فَإِنْ لَمْ يَقْدِرْ فَلْيَصُمْ تِسْعَةَ أَيّام. وَ إِنْ کانَ ضَبْيًا فَعَلَيْهِ شاةٌ، فَإِنْ لَمْ يَقْدِرْ فَلْيُطْعِمْ عَشَرَةَ مَساکينَ، فَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَلْيَصُمْ ثَلاثَةَ أَيّام.
وَ إِنْ أَصابَهُ في الْحَرَمِ فَعَلَيْهِ اْلْجَزاءُ مُضاعَفًا «هَدْيًا بالِغَ الْکَعْبَةِ» حَقًّا واجِبًا أَنْ يَنْحَرَهُ إِنْ کانَ في حَجٍّ بِمِنًي حَيْثُ يَنْحَرُ النّاسُ. وَ إِنْ کانَ في عُمْرَة يَنْحَرُهُ بِمَکَّةَ في فِناءِ الْکَعْبَةِ وَ يَتَصَدَّقُ بِمِثْلِ ثَمَنِهِ حَتّي يَکُونَ مُضاعَفًا، وَ کَذلِکَ إِذا أَصابَ أَرْنَبًا أَوْ ثعْلَبًا فَعَلَيْهِ شاةٌ وَ يَتَصَدَّقُ بِمِثْلِ ثَمَنِ شاة. وَ إِنْ قَتَلَ حَمامًا مِنْ حَمامِ الْحَرَمِ فَعَلَيْهِ دِرْهَمٌ يَتَصَدَّقُ بِهِ. وَ دِرْهَمٌ يَشْتَري بِهِ عَلَفًا لِحَمامِ الْحَرَمِ. وَ فِي الْفَرْخِ نِصْفُ دِرْهَم. وَ فِي الْبَيْضَةِ رُبْعُ دِرْهَم وَ کُلُّ ما أَتي بِهِ الُمحْرِمُ بِجَهالَة أَوْ خَطَإ فَلا شَيْءَ عَلَيْهِ إِلاَّ الصَّيْدَ. فَإِنَّ عَلَيْهِ فيهِ الْفِداءَ بِجَهالَة کانَ أَمْ بِعِلْم، بِخَطَإ کانَ أَمْ بِعَمْد. وَ کُلُّ ما أَتي بِهِ الْعَبْدُ فَکَفّارَتُهُ عَلي صاحِبِهِ مِثْلُ ما يَلْزَمُ صاحِبَهُ. وَ کُلُّ ما أَتي بِهِ الصَّغيرُ الَّذي لَيْسَ بِبالِـغ فَلا شَيْءَ عَلَيْهِ. فَإِنْ عادَ فَهُوَ مِمَّنْ يَنْتَقِمُ اللّهُ مِنْهُ. وَ إِنْ دَلَّ عَلَي الصَّيْدِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ وَ قُتِلَ الصَّيْدُ فَعَلَيْهِ فيهِ الْفِداءُ. وَ المُصِّرُّ عَلَيْهِ يَلْزَمُهُ بَعْدَ الْفِداءِ الْعُقُوبَةُ فِي الاْخِرَةِ. وَ النّادِمُ لا شَيْءَ عَلَيْهِ بَعْدَ الْفِداءِ فِي الاْخِرَةِ. وَ إِنْ أَصابَهُ لَيْلاً أَوْکارَها خَطَأً فَلا شَيْءَ عَلَيْهِ إِلاّ أَنْ يَتَصَيَّدَ بِلَيْل أَوْ نَهار فَعَلَيْهِ فيهِ الْفِداءُ، وَ الُْمحْرِمُ لِلْحَجِّ يَنْحَرُ الْفِداءَ بِمَکَّةَ.
مأمون به يحيي بن اکثم گفت: از ابوجعفر (امام محمد تقي) مسأله اي فقهي بپرس تا بنگري در فقه چگونه است.
يحيي گفت: اي ابا جعفر! خدا کارت را رو به راه کند، چه ميگويي درباره مُحرمي که شکاري را کشته است؟امام جواد(عليه السلام) گفت: آن صيد را در حِلّ کشته يا در حَرَم؟ عالم بوده يا جاهل؟ به عمد بوده يا به خطا؟ آن مُحْرم بنده بوده يا آزاد؟ صغير بوده يا کبير؟ نخستين صيد او بوده يا صيد دوباره او؟ آن صيد پرنده بوده يا غير آن؟ پرنده کوچک بوده يا بزرگ؟ مُحرم باز قصدِ صيدِ پرنده دارد و مُصِّر است يا تائب؟ اين صيد در شب بوده و از آشيانه بوده يا در روز و آشکارا؟ مُحرم براي حجّ بوده يا عُمره؟راوي گويد: يحيي بن اکثم طوري واماند که واماندگياش بر احدي از اهل مجلس پوشيده نماند و همه مردم از جواب امام جواد(عليه السلام)در شگفت ماندند.
بعد از آن که مردم پراکنده شدند، مأمون گفت: اي اباجعفر! اگر صلاح بداني، آنچه را که بر هر صنف از اين اصناف در قتل صيد، واجب است به ما بشناسان! امام جواد(عليه السلام) در پاسخ فرمود:چون مُحرم، صيدي از پرنده هاي بزرگ را در حِلّ بکشد، يک گوسفند کفّاره بر او باشد. و اگر در حرم باشد کفّاره دوچندان است. و اگر جوجه اي را در حلّ بکشد برّه از شير گرفته اي بر اوست و بها بر او نيست چون در حرم نبوده است. و اگر در حرم باشد برّه و بهاي جوجه هر دو به عهده اوست. و اگر آن صيد حيوان وحشي باشد، در گورخر وحشي گاوي بايد. و اگر شتر مرغ است يک شتر بايد. و اگر نتواند شصت مسکين را اطعام کند. و اگر آن را هم نتواند هجده روز روزه بدارد. و اگر شکار، گاو باشد بر او گاوي است. و اگر نتواند سي مسکين را طعام بدهد. و اگر آن را هم نتواند نُه روز روزه بگيرد. و اگر آهو باشد يک گوسفند بر اوست، و اگر نتواند ده مسکين را طعام دهد. و اگر نتواند سه روز را روزه بدارد. و اگر در حرم شکارش کرده کفّاره دوچندان است و بايد آن را به کعبه رساند و قرباني کند و حقِّ واجب است که اگر در احرام حجّ باشد، کفّاره را در مني بکشد آنجا که قربانگاه مردم است. و اگر در عمره باشد در مکّه و در پناه کعبه بکشد. و به اندازه بهايش هم صدقه بدهد تا دو چندان باشد. و همچنين اگر خرگوشي يا روباهي صيد کند يک گوسفند بر اوست و به اندازه بهايش هم بايد صدقه بدهد. و اگر يکي از کبوتران حرم را بکشد يک درهم صدقه دهد و درهم ديگري هم دانه بخرد براي کبوتران حرم. و اگر جوجه باشد نيم درهم. و اگر تخم باشد يک چهارم درهم. و هر خلافي که مُحرم از راه ناداني و يا خطا مرتکب شود کفّاره ندارد، جز همان صيد که کفّاره دارد، جاهل باشد يا عالم، خطا باشد يا عمد. و هر خلافي بنده کند تمام کفّارهاش بر مولاي اوست. و هر خلافي کودک نابالغ کند چيزي بر او نيست. و اگر بار دوّمِ صيد او باشد خدا از او انتقام کشد [و کفّاره ندارد]. اگر مُحرم شکار را به ديگري نشان بدهد و او آن را بکشد کفّاره بر اوست. و آن که اصرار دارد و توبه نکرده پس از کفّاره، عذاب آخرت هم دارد. و اگر پشيمان است پس از کفّاره، عذاب آخرت ندارد. اگر شبانه از آشيانه به خطا شکار کرده چيزي بر او نيست، مگر قصد شکار داشته باشد. و اگر عمداً شکار کند، در شب باشد يا روز، کفّاره بر اوست. و آن که مُحرم به حجّ است بايد کفّاره را در مکّه قرباني کند.
16- سرچشمه دانش علي(عليه السلام)
«عَلَّمَ رَسُولُ اللّهِ(صلي الله عليه وآله وسلم) عَلِيًّا(عليه السلام) أَلْفَ کَلِمَة، کُلُّ کَلِمَة يَفْتَحُ أَلْفَ کَلِمَة.»:
پيامبر اکرم(صلي الله عليه وآله وسلم)، هزار کلمه [از علوم را] به علي(عليه السلام)آموخت که از هر کلمه اي هزار کلمه منشعب ميشد.
17- سفارش پيامبر اکرم(صلي الله عليه وآله) به فاطمه(عليها السلام)
«إِنَّ رَسُولَ اللّهِ(صلي الله عليه وآله وسلم) قالَ لِفاطِمَةَ(عليها السلام): إِذا أَنـَامِتُّ فَلا تُخْمِشي عَلَيَّ وَجْهًا، وَ لاتُرْخي عَلَيَّ شَعْرًا، وَ لا تُنادي بِالْوَيْلِ وَ لا تُقيمي عَلَيَّ نائِحَةً، ثُمَّ قالَ: هذَا الْمَعْرُوفُ الَّذي قالَ اللّهُ عَزّوَجَلَّ في کِتابِهِ «وَ لا يَعْصينَکَ في مَعْرُوف» (سوره ممتحنه، آيه 12)
رسول خدا(صلي الله عليه وآله وسلم) به فاطمه(عليها السلام) گفت:وقتي که من از دنيا رفتم به خاطر من صورت را نخراش، و مو را پريشان منماي، و واويلا نکن و بر من نوحه نخوان، سپس فرمود: اين همان معروفي است که خداوند عزّوجلّ در کتابش فرموده: «و تو را در معروفي نافرماني نکنند.»
18- مهدي منتظَر
«إِنَّ الْقائِمَ مِنّا هُوَ الْمَهْدِيُّ الَّذي يَجِبُ أَنْ يُنْتَظَرَ في غَيْبَتِهِ وَ يُطاعَ في ظُهُورِهِ، وَ هُوَ الثّالِثُ مِنْ وُلْدي.»:
همانا قائم از ماست او همان مهدياي است که واجب است در زمان غيبتش منتظرش باشند و در وقت ظهورش اطاعتش کنند و او سومين نفر از اولاد من است.
19- ديدار با دوستان
«مُلاقاتُ الاِْخْوانِ نَشْرَةٌ وَ تَلْقيحٌ لِلْعَقْلِ وَ إِنْ کانَ نَزْرًا قَليلاً.»:
ملاقات و زيارت برادران سبب گسترش و باروري عقل است، اگرچه کم و اندک باشد.
20- هواي نفس
«مَنْ أَطاعَ هَواهُ أَعْطي عَدُوَّهُ مُناهُ.»:
کسي که فرمان هواي نفس خويش را بَرَد، آرزوي دشمنش را برآوَرَد
21- مرکب شهوت
«راکِبُ الشَّهَواتِ لا تُسْتَقالُ لَهُ عَثْرَةٌ.»:
کسي که بر مرکب شهوات سوار است، از لغزش درامان نخواهد ماند.
22- متمسّکين به خدا
«کَيْفَ يُضيعُ مَنْ أَللّهُ کافِلُهُ، وَ کَيْفَ يَنْجُوا مَنْ أَللّهُ طالِبُهُ وَ مَنِ انْقَطَعَ إِلي غَيْرِ اللّهِ وَکَلَهُ اللّهُ إِلَيْهِ.»:
چگونه ضايع ميشود کسي که خدا، عهده دار و سرپرست اوست؟ و چگونه فرار ميکند کسي که خدا جوينده اوست؟ کسي که از خدا قطع رابطه کند و به ديگري توکّل نمايد، خداوند او را به همان شخص واگذار نمايد.
23- شناخت آغاز و انجام
«مَنْ لَمْ يَعْرِفِ الْمَوارِدَ أَعْيَتْهُ الْمَصادِرُ.»:
کسي که محلّ ورود را نشناسد، از يافتن محلّ خروج درمانده گردد.
24- نتيجه تلاش استوار
«إِتَّئِدْ تُصِبْ أَوْ تَکِدّ.»:
سخت بکوش تا به مقصود دست يابي، و گرنه در رنج فروماني.
25- سپاسِ نعمت
«نِعْمَةٌ لا تُشْکَرُ کَسَيِّئَة لا تُغْفَرُ.»:
نعمتي که براي آن شکرگزاري نشود، مانند گناهي است که آمرزيده نگردد.
26- سازش با مردم
«مَنْ هَجَرَ الْمُدارةَ قارَبَهُ الْمَکْرُوهَ.»:
کسي که سازش و مدارا با مردم را رها کند، ناراحتي به او روي ميآورد.
27- نتيجه کارِ بدونِ آگاهي
«مَنْ عَمِلَ عَلي غَيْرِ عِلْم ما يُفْسِدُ أَکْثَرُ مِمّا يُصْلِحُ.»:
کسي که کاري را بدون علم و دانش انجام دهد، اِفسادش بيش از اِصلاحش خواهد بود.
28- قضاي حتمي
«إِذا نَزَلَ الْقَضاءُ ضاقَ الْفَضاءُ.»:
چون قضاي الهي فرود آيد، عرصه بر آدمي تنگ آيد.
29- افشاگري زمان
«أَلاَْيّامُ تَهْتِکُ لَکَ الاَْمْرَ عَنِ الاَْسْرارِ الْکامِنَةِ.»:
روزگار و گذشت زمان، پرده از روي کارهاي نهفته برميدارد.
30- دقّت و خودپايي
«أَلتَّحَفُّظُ عَلي قَدْرِ الْخَوْفِ.»:
خود را پاييدن به اندازه ترس است.
31- چنين مباش!
«لا تَکُنْ وَلِيًّا لِلّهِ فِي الْعَلانِيَةِ، عَدُوًّا لَهُ فِي السِّـرِّ.»:
در ظاهر دوست خدا و در باطن دشمن او مباش.
32- چهار عاملِ محرّک
«أَرْبَعُ خِصال تَعَيَّنَ الْمَرْءَ عَلَي الْعَمَلِ: أَلصِّحَّةُ وَ الْغِني وَ الْعِلْمُ وَ التَّوْفيقُ.»:
چهار چيز است که شخص را به کار وا ميدارد: سلامت، بينيازي، دانش و توفيق.
33- رضايتي که در حکم عمل است
«أَلْعالِمُ بِالظُّلْمِ وَ الْمُعينُ عَلَيْهِ وَ الرّاضي بِهِ، شُرَکاءُ.»:
کسي که آگاه به ظلم است و کسي که کمک کننده بر ظلم است و کسي که راضي به ظلم است، هر سه شريکاند.
34- گناهان مرگ خيز
«مَوْتُ الاِْنْسانِ بِالذُّنُوبِ أَکْثَرُ مِنْ مَوْتِهِ بِالاَْجَلِ وَ حَياتُهُ بِالْبِّرِ أَکْثَرُ مِنْ حَياتِهِ بِالْعُمْرِ.»:
مرگ آدمي به سبب گناهان، بيشتر است از مرگش به واسطه اَجَل، و زندگي و ادامه حياتش به سبب نيکوکاري، بيشتر است از حياتش به واسطه عمر طبيعي.
35- عوامل جلب محبّت
«ثَلاثُ خِصال تُجْلَبُ بِهَا المَوَدَّةُ: أَلاِْنْصافُ وَ الْمُعاشَرَةُ وَالْمُواساةُ فِي الشِّدَّةِ وَ الاِْنْطِواءُ عَلي قَلْب سَليم.»:
سه چيز است که به وسيله آن دوستي حاصل گردد:انصاف، و معاشرت و همياري در وقت سختي، و سپري نمودن عمر با قلب پاک.
36- اعتماد به خدا، نردبان ترقّي
«أَلثِّقَةُ بِاللّهِ ثَمَنٌ لِکُلِّ غال وَ سُلَّمٌ إِلي کُلِّ عال.»:
اعتماد به خداوند بهاي هر چيز گرانبها و نردبان هر امر بلند مرتبه اي است.
37- سرعت تقرّب، با دلهاي پاک
«أَلْقَصْدُ إِلَي اللّهِ تَعالي بِالْقُلُوبِ أَبْلَغُ مِنْ إِتْعابِ الْجَوارِحِ بِالاَْعْمالِ.»:
با دلها به سوي خداوند متعال آهنگ نمودن، رساتر از به زحمت انداختن اعضا با اعمال است.
38- پرهيز از آدمِ شَرور
«إِيّاکَ وَ مُصاحَبَةَ الشَّريرِ فَإِنَّهُ کَالسَّيْفِ الْمَسْلُولِ يَحْسُنُ مَنْظَرُهُ وَيَقْبَحُ أَثَرُهُ.»:
از همـراهي و رفاقت بـا آدم شَرور و بـدجنس بپـرهيز، زيرا که او ماننـد شمشير بـرهنه است کـه ظاهـرش نيکـو و اثرش زشت است.
39- مانعِ خير، دشمن آدمي است
«قَدْ عاداکَ مَنْ سَتَرَ عَنْکَ الرُّشْدَ إِتِّباعًا لِما تَهْواهُ.»:
کسي که به خاطر هواي نفسش هدايت و ترقّي را از تو پوشيده داشته، حقّا که با تو دشمني ورزيده است.
40- اسباب رضوان خدا و رضايت آدمي
«ثَلاثٌ يَبْلُغَنَّ بِالْعَبْدِ رِضْوانَ اللّهِ تَعالي:کَثْرَةُ الاِْسْتِغْفارِ، وَلينُ الْجانِبِ، وَ کَثْرَةُ الصَّدَقَةِ وَ ثَلاثٌ مَنْ کُنَّ فيهِ لَمْ يَنْدَمْ: تَرْکُ الْعَجَلَةِ وَ الْمَشْوَرَةِ وَ التَّوَکُلِّ عَلَي اللّهِ عِنْدَ الْعَزْمِ.»:
سه چيز است که رضوان خداوند متعال را به بنده ميرساند:1 ـ زيادي استغفار،2 ـ نرم خو بودن،3 ـ و زيادي صدقه. و سه چيز است که هر کس آن را مراعات کند، پشيمان نشود:1 ـ ترک نمودن عجله،2 ـ مشورت کردن،3 ـ و به هنگام تصميم، توکّل بر خدا نمودن.